Portret ulubionej osoby na świecie i poza nim
Od 2003 r. Muzeum Historii Sztuki zaintegrowano przestrzeń przeznaczoną na interwencje artystyczne. Przestrzeń relacji rezonansowych, dialogu: między sacrum a profanum, między przeszłością a teraźniejszością. Przemiany i procesy. W 2022 roku Heribert Friedl zaprojektował tę przestrzeń!
Zaproszeni do tej pory artyści raz po raz zaskakiwali nas swoimi niezwykle wielowarstwowymi i złożonymi rozwiązaniami artystycznymi w swoich odniesieniach do Opactwa Admont jako miejsca duchowego, jako miejsca tak różnorodnych zbiorów; do biblioteki, archiwów i prawie 950-letniej pamięci kulturowej.
Heribert Friedl 2022: Odzież jako archiwum
W 2022 roku Heribert Friedl zaprojektował tę przestrzeń. Instalacja składa się z ubrań, starannie ułożonych w formie archiwum, które nosiła konkretna, ukochana osoba. Na pierwszy rzut oka może irytować fakt, że w kontekście Muzeum Historii Sztuki natrafia się na coś tak banalnego. O co w tym chodzi?! Krótkie spojrzenie na rozwój artystyczny Friedla dostarcza klucza do zrozumienia.
Substancje zapachowe jako nośniki składników
Substancje zapachowe i ich działanie od dawna stanowiły główny przedmiot zainteresowań Heriberta Friedla. Znaczna część jego twórczości składa się z instalacji przestrzennych lub ulotnych form architektonicznych, które odnoszą się do pojęcia „nonvisualobjects“ (terminu, którego używa w swojej twórczości od 1996 roku). W instalacjach tych substancje zapachowe pełnią rolę nośników treści. Friedl podążał tą ścieżką już we wcześniejszych latach w opactwie Admont. W 2007 roku w wieloletni etap renowacji biblioteki opactwa w Admont białą płytkę nośną przymocowaną do rusztowania pokryto niewidzialnym środkiem zapachowym. Poprzez energiczne pocieranie uwalniał się zapach kadzidła. Podobnie jak w wielu swoich instalacjach, Weibertowi Friedlowi nie chodziło o efekt wizualny.
Częścią projektu były również kartki zapachowe nawiązujące do barokowej biblioteki klasztornej. Dzięki tej kartce można było zabrać ze sobą kawałek oryginału. W ramach wystawy poświęconej tematowi „Biblioteka“ w 2008 roku Heribert Friedl stworzył w Muzeum Sztuki Współczesnej bibliotekę zapachową składającą się ze 100 zapachów – archiwum zapachów, jeśli tak to można nazwać. W 2012 roku stworzył dla specjalnej kolekcji w Admont „Poza wzrok - sztuka łączy osoby niewidome i widzące" stworzył dzieło: Widoczną spiralę zapachową wykonaną z perforowanej miedzianej rurki, z której miech emituje zapach rozprzestrzeniający się po pomieszczeniu jako niewidzialna efemeryczna rzeźba.
Co pokazuje instalacja
W sztuce Heriberta Friedla, skupionej na percepcji węchowej, elementy wizualne są w miarę możliwości pomijane. Tak więc również w instalacji z 2022 roku Heribertowi Friedlowi nie chodzi o powierzchowną percepcję samych ubrań. Chodzi raczej o osobę, która je kiedyś nosiła. Chodzi o ukochaną osobę, która po śmierci fizycznie już nie przebywa wśród nas. Chodzi o to, co pozostało po tej osobie. Chodzi również o nieobecność, o wspomnienia – wywołane między innymi przez zapachy – które zapisały się w tych ubraniach.
Chodzi o to, co każdy z nas indywidualnie „wciela“ w przedmioty, w dzieła sztuki – każdy inaczej, w zależności od sytuacji. Chodzi o niewidzialne mikrocząsteczki, które w nie przeniknęły. Dla ludzkiego oka są one niewidoczne, dla kryminalistów stanowią jednak kosmos par excellence. Chodzi o miłość, o proces przeżywania żałoby, o odpuszczenie, o „Vanitas“ i „Memento Mori“. Ostatecznie chodzi o pocieszenie, o nadzieję, o to, że nie oznacza to, iż nic nie istnieje tylko dlatego, że tego nie widać. I o to, że to, co widzialne, często zasłania to, co naprawdę ważne, to, co faktycznie warte uwagi.
Heribert Friedl i zapach czasu
Heribert Friedl mówi również o zapachu czasu, który znalazł swoje odzwierciedlenie w tych przedmiotach. A w kontekście swojej refleksji nad poglądami koreańsko-niemieckiego filozofa, kulturoznawcy i autora Byung-Chula Hana stwierdza: Historia, która narasta w przedmiotach w wyniku długotrwałego użytkowania, ożywia je, czyniąc z nich „przedmioty bliskie sercu“. Nie tylko bezpośrednie wrażenie wizualne, które być może odzwierciedla pewien okres czasu, ale także to, co w przedmiotach jest niewidzialne, a co można wyczuć, tworzy „kosmos przedmiotów bliskich sercu“. Związek z muzeum ma natomiast raczej charakter strukturalny. Muzeum jako archiwum, jako „ratownik przed zanikiem“. Oczywiście można tu również dostrzec powiązania z paramentami liturgicznymi.
Heribert Friedl* 1969 w Feldbach / Styria, mieszka i pracuje w Wiedniu